Crèmes, serums, zonnebrandcrèmes: op TikTok spreken uitgebreide skincare routines steeds meer tienermeisjes aan. Tijdens consultaties ziet Béatrice De Donder, vicevoorzitter van de Beroepsvereniging voor de Belgische Dermatologie en Venerologie (BBVDV), de keerzijde van de medaille: vroegtijdige acne, tijdverlies voordat medische hulp wordt gezocht... en een bredere maatschappelijke onrust rond imago en consumptie.

Het is een ritueel dat het eenvoudig reinigen van de huid heeft vervangen. In haar dagelijkse praktijk ziet dr. Béatrice De Donder een nieuwe groep patiënten langskomen: tieners, soms slechts 12 jaar oud, wier huid verzadigd is met producten. De aangewezen boosdoener? Sociale media, en met name TikTok, die het onkritisch stapelen van verzorgingsproducten (layering) aanmoedigen.

De spiraal van overconsumptie
Voordat ze bij een specialist aankloppen, hebben deze jonge patiënten vaak maandenlang geprobeerd hun huid te verzorgen met behulp van advies van influencers. “Ze rommelen een jaar, anderhalf jaar lang voordat ze bij ons komen, nadat ze talloze cosmeticaproducten hebben geprobeerd”, legt de dermatoloog uit. “Patiënten komen niet voor cosmetisch advies. Ze komen wanneer de aandoening zich voordoet.” Een multifactoriële aandoening, beïnvloed door het milieu en hormoonontregelaars, waarbij cosmetica slechts een marginale rol speelt, maar die door sociale media wordt verergerd door overconsumptie en obsessie met het uiterlijk te banaliseren.

Deze praktijken zijn verre van onschuldig en veranderen soms in een obsessie. De dermatoloog haalt het voorbeeld aan van een 12-jarig meisje met acne, dat zichzelf een bijna militaire discipline oplegt: “Het meisje staat om 6 uur 's ochtends op en van 6 tot 7 uur is ze bezig in de badkamer met haar routine. Een uur routine in de ochtend!” Het doel is niet langer om te genezen, maar om te “camoufleren” en de handelingen die online worden gezien te kopiëren.

Het nabootsen leidt tot andere absurditeiten. De specialist is verbaasd dat 14-jarige patiënten nauwgezet zonnebrandcrème aanbrengen “om niet oud te worden”. Een preventie die losstaat van de wetenschappelijke realiteit... en van het huidige Belgische klimaat: “Het is hallucinant. Om kanker te voorkomen, moet je alleen zonnebrandcrème aanbrengen bij een UV-index van 3 of hoger. Hebben we nu een UV-index van 3? Helemaal niet.”

Invloed, esthetiek en maatschappelijk onbehagen
Voor dr. De Donder gaat deze kwestie veel verder dan dermatologie. “We worden aangemoedigd om te veel te consumeren. We worden doen geloven dat het volstaat om cosmetica te gebruiken om mooi te zijn.” Deze boodschap is des te problematischer omdat ze soms wordt verspreid door (pseudo)gezondheidswerkers die online zeer zichtbaar zijn.

Deze nauwe band tussen geneeskunde, esthetiek en financiële belangen zorgt voor verwarring. Is regelgeving een oplossing? Niet noodzakelijk, volgens de dermatologe. “Esthetiek kun je niet echt codificeren. Het enige antwoord is voorlichting.”

Voorlichting die alle lagen van de samenleving moet bereiken. De dermatoloog constateert duidelijke culturele en sociale verschillen bij haar patiënten, maar hetzelfde fenomeen doet zich in alle milieus voor. “Zelfs leraren zijn verbaasd over de hoeveelheid cosmetica die tienermeisjes meenemen op schoolreisjes.”