Expertise verandert niet alleen wat mensen weten, maar ook hoe hun hersenen informatie verwerken en organiseren. Dat blijkt uit een nieuwe studie van onderzoekers van de KU Leuven, UGent en de Britse Northumbria University, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Voor het onderzoek vergeleken de wetenschappers beginnende en ervaren schaakspelers.

Een ervaren schaker herkent meteen betekenisvolle patronen op een schaakbord, terwijl een beginner vooral afzonderlijke stukken ziet. Tot nu toe was het onduidelijk wat precies de verklaring in de hersenen daarvoor was.
Onderzoekers ontwikkelden schaakborden die visueel sterk op elkaar leken, maar strategisch sterk verschilden, en omgekeerd. Zowel experts als beginners moesten beoordelen hoe gelijkaardig de borden waren, terwijl hun hersenactiviteit werd gemeten in een MRI-scanner.
"Schaken wordt al lang gebruikt als modelsysteem om expertise te bestuderen", zegt postdoctoraal onderzoeker Andrea Ivan Costantino van de KU Leuven. "Het biedt een unieke combinatie van strategische complexiteit en experimentele controle."
De resultaten tonen een duidelijk verschil tussen beide groepen. Beginners baseren zich vooral op wat ze letterlijk zien, terwijl experts zich laten leiden door de onderliggende strategische structuur van de stellingen. Ook op hersenniveau bleek de verwerking anders te verlopen: experts lijken complexe informatie te comprimeren tot betekenisvolle patronen, in plaats van alle afzonderlijke details apart te verwerken.

"Expert worden gaat niet enkel over het opbouwen van kennis en ervaring", zegt professor Hans Op de Beeck van de KU Leuven. "Het gaat om een fundamentele verandering in hoe informatie in de hersenen wordt weergegeven."
Volgens de onderzoekers kan het onderzoeksmodel ook buiten het schaakbord worden toegepast, bijvoorbeeld in medische beeldvorming en andere domeinen waar expertise een belangrijke rol speelt.