Valérie Kokoszka onderzoekt hoe digitale en algoritmische monitoring op afstand de zorgrelatie verandert. Door vroegtijdige detectie, preventie en voortdurende follow-up van patiënten te combineren, brengen deze systemen niet alleen technologische vernieuwing tot stand: ze geven de organisatie van de zorg een nieuwe vorm, versterken de coördinatie tussen de verschillende actoren en benadrukken opnieuw de menselijke dimensie die centraal staat in de medische praktijk
Van de innovaties die artificiële intelligentie naar de gezondheidszorg brengt, behoort digitale en algoritmische monitoring op afstand tot de meest veelbelovende. Door continu gezondheidsgegevens te verzamelen en voorspellende algoritmen in te zetten, kunnen patiënten die intensievere opvolging nodig hebben, nauwlettend worden gemonitord, kunnen vroegtijdig waarschuwingen worden gegenereerd en kunnen onderbrekingen in het zorgtraject en ziektegerelateerde complicaties worden voorkomen. Dat is vooral relevant voor patiënten met chronische of psychische aandoeningen.
Hiermee biedt het een antwoord op de grote uitdagingen waarmee het gezondheidszorgstelsel wordt geconfronteerd, dat te maken krijgt met een explosieve toename van chronische aandoeningen en gedwongen is de beschikbare middelen efficiënt in te zetten. Tegelijkertijd moet aandacht worden besteed aan geïsoleerde of sociaal geïsoleerde patiënten, die minder gemakkelijk contact maken met dat zorgstelsel. De implementatie van zulke systemen vraagt echter zelf ook om innovatie, zowel op het vlak van organisatie en samenwerking met patiënten en zorgprofessionals als op het vlak van financiering. Daar komt nog een echte uitdaging bij: aantonen wat de meerwaarde van die systemen is in een omgeving zonder evaluatieprotocol dat specifiek is afgestemd op dit type digitale zorg.
De Franse start-up SEMEIA, die in 2016 de prijs van de ziektekostenverzekering won, illustreert die uitdagingen perfect. Het bedrijf is gespecialiseerd in de opvolging van getransplanteerde patiënten (nieren, longen), diabetespatiënten, kankerpatiënten (borstkanker) en patiënten met cardiovasculaire of mentale aandoeningen (bipolaire stoornissen, depressie). Het biedt twee complementaire tools: een dashboard voor zorgprofessionals dat de gezondheidstoestand en evolutie van hun patiënten samenvat en waarschuwingen genereert bij achteruitgang of wanneer het door het zorgteam vastgelegde zorgplan niet wordt nageleefd, en een app voor patiënten die basisparameters registreert, uitwisselingen centraliseert en beveiligt (bv. een nieuw voorschrift).
Naast de technologische innovatie schuilt de andere fundamentele nieuwigheid in het economische model hiervan. Het systeem wordt volledig vergoed door de ziekteverzekering, die zowel het platform als de zorgverleners die ermee werken vergoedt (van 28 tot 56 euro/patiënt/maand). Om die terugbetaling te verkrijgen, moest de start-up, die zowat 25.000 patiënten opvolgt, aan strikte eisen voldoen.
Op ethisch en juridisch vlak voldoet de oplossing aan de AVG, garandeert ze de geïnformeerde toestemming van patiënten en verzekert ze menselijk toezicht in elke fase van de algoritmische gegevensverwerking. Op technisch-regelgevend vlak vereiste ze als hulpmiddel voor medische besluitvorming een CE-markering en een rigoureuze evaluatie waaruit bleek dat er geen ongewenste voorvallen optraden en dat de baten-risicoverhouding gunstig was. Klinische studies hebben het belang van de oplossing op medisch en financieel vlak aangetoond: zo heeft de opvolging van longtransplantatiepatiënten opportunistische infecties aanzienlijk teruggedrongen, terwijl die van bipolaire patiënten het aantal psychiatrische ziekenhuisopnames en suïcidepogingen deed dalen. Daardoor nam de kost voor de ziekteverzekering af met 3.500 euro.
Naast de functie ervan als technologisch hulpmiddel dragen digitale systemen voor monitoring op afstand bij aan een organisatorische hervorming van de zorg. De start-up heeft daarvoor verpleegkundigen aangeworven die zich specifiek toeleggen op opvolging en uitwisseling met patiënten, maar werkt ook samen met ziekenhuizen die zichzelf herorganiseren om een meer continue zorgverlening en nieuwe functies te ontwikkelen, zoals verpleegkundigen voor zorgcoördinatie of opvolging. Zo maakt hij deel uit van een bredere transformatie in de zorg en draagt hij bij aan een sterkere coördinatie tussen eerstelijnsgeneeskunde, ziekenhuizen en universitaire ziekenhuizen.
Digitale monitoring op afstand is een echte troef wanneer het principe is ingebed in een omgeving die zelf ook evolueert en innoveert. In plaats van de zorg te ontmenselijken, draagt deze ontwikkeling juist bij aan een nieuwe invulling ervan, met meer aandacht voor de mens als geheel en voor de relatie tussen patiënt en zorgverlener. Ze toont aan dat technologische innovatie en kwaliteit van de zorgrelatie niet tegenover elkaar staan, maar elkaar net wederzijds kunnen versterken ten dienste van de patiënt.
