Hoewel België erin geslaagd is zijn doelstelling inzake gegevensuitwisseling te verwezenlijken, wordt de infrastructuur die de afgelopen jaren is opgebouwd geconfronteerd met nieuwe bedreigingen die veel verraderlijker zijn dan louter technische bugs. Thibaut Duvillier, die 12 jaar lang adjunct-directeur van het eHealth-platform was, onthult de dringende uitdagingen: de kritieke kwetsbaarheid van ziekenhuizen voor hackers, het gebruik van gegevens om ziekteverzuim te ‘monitoren’ en het dilemma van soevereiniteit ten opzichte van de Amerikaanse giganten.

E-gezondheidszorg is niet langer een kwestie van “kanalen” om informatie te verspreiden, maar een kwestie van overleven van structuren en politiek bestuur. Naast het succes van het e-Health-platform wijst Thibaut Duvillier op een absolute noodzaak die door een gebrek aan budget wordt onderschat: cyberveiligheid.

De bevindingen zijn alarmerend. “Uit het Shield-onderzoek van de FOD Volksgezondheid blijkt dat drie op de vier ziekenhuizen niet of onvoldoende voorbereid zijn op een cyberaanval”, onthult de adviseur digitale strategie voor het Nationaal Intermutualistisch College. Minister Vandenbroucke heeft weliswaar middelen vrijgemaakt, maar die lijken gering in het licht van de realiteit op het terrein en de eisen van de nieuwe Europese richtlijn NIS 2, die maximale juridische druk op de instellingen zal uitoefenen.

Het gevaar is niet theoretisch. De vraag is niet langer of een ziekenhuis zal worden aangevallen, maar wanneer en hoe het kan blijven functioneren. “Gaan verpleegkundigen de papieren archieven weer openen als het systeem uitvalt?”, vraagt Thibaut Duvillier zich af. "Sommige ziekenhuizen hebben nog geen ‘Business Continuity Plan’ of ‘Disaster Recovery Plan’ (plan voor geleidelijke herstel van applicaties) of hebben dit nog niet regelmatig en grondig getest. Sommigen geven vandaag nog steeds aan dat ze niet goed weten hoe ze hun systemen geleidelijk kunnen herstellen na een lek of een aanval." Voor veel instellingen is de afhankelijkheid van digitale technologie totaal geworden, zonder dat er veiligheidsmaatregelen zijn genomen.

Invaliditeit: wanneer gegevens de voorschrijver controleren
De andere belangrijke ontwikkeling, die meer politiek van aard is, is de verschuiving van e-gezondheidszorg naar de sector van de uitkeringen, met name gezien de recente actualiteit rond het verantwoordelijkheidsbesef van de actoren en het goede beheer van de ziektekostenverzekering. Twaalf jaar geleden lag de nadruk uitsluitend op de gezondheidszorg in strikte zin. Vandaag, met meer dan 525.000 langdurig zieken, is de focus verschoven naar uitkeringen.

“Verantwoordelijkheid van de actoren betekent uitwisseling van gegevens om een betere opvolging van de patiënt in het kader van zijn sociaal-professionele re-integratie te garanderen, maar ook om hem te monitoren”, analyseert Thibaut Duvillier. Deze paradigmaverschuiving krijgt concreet vorm in krachtige IT-projecten, met als doel zowel bewustmaking als controle. Hij noemt met name de oprichting van de gecentraliseerde database bij het Riziv, waarin alle elektronische arbeidsongeschiktheidsattesten worden opgenomen.

Sommigen zouden zeggen dat het doel duidelijk is: profilering. “Deze database maakt het mogelijk om ‘outliers’ (atypische profielen) te identificeren”, legt hij uit. “We zullen kunnen zien: ‘Kijk, die arts heeft drie maanden voorgeschreven voor een gastro-enteritis’. In eerste instantie wil het Riziv informeren. Daarna kan mogelijk de medische controle van het Riziv het overnemen.” E-gezondheid wordt hier een instrument voor actief bestuur, waarbij klinische gegevens worden omgezet in een instrument voor budgetbeheer en controle van medische praktijken.

Het dilemma van AI: soevereiniteit versus efficiëntie
Ten slotte rijst in de nabije toekomst de brandende vraag van het secundaire gebruik van gegevens (Secondary Use). Met de oprichting van de Health Data Agency (HDA) wil België zijn gezondheidsgegevens gebruiken voor onderzoek en innovatie. Maar met welke instrumenten?

De massale opkomst van AI in de consultatie, via meestal niet-Europese tools, stelt een groot probleem van soevereiniteit. “Met de vele tools die worden gebruikt, verdwijnen deze gegevens buiten Europa en zijn artsen zich daar niet altijd van bewust”, herinnert Thibaut Duvillier ons. Het risico is tweeledig: commercieel hergebruik door de GAFAM en een verlies van vertrouwen bij de patiënt.

Hier wordt het opt-outmechanisme (de mogelijkheid voor de patiënt om te weigeren dat zijn gegevens worden gebruikt voor onderzoek, innovatie, ondersteuning van overheidsbeleid enz.) een tweesnijdend zwaard. Als er wantrouwen ontstaat (uit angst dat de gegevens worden gebruikt door Amerikaanse AI of verzekeraars), kunnen patiënten zich massaal uit het systeem terugtrekken. “In het geval van zeldzame ziekten bijvoorbeeld, als plotseling veel patiënten hun toestemming intrekken, verliezen we de kritische massa die nodig is voor onderzoek”, waarschuwt de deskundige.

Om dit scenario te voorkomen, zal communicatie van cruciaal belang zijn. Men zal moeten overtuigen dat secundair gebruik dient om wetenschappelijk onderzoek te stimuleren, nieuwe behandelingen te ontdekken, innovatieve producten te ontwikkelen, diagnoses en behandelingen te personaliseren en niet om Silicon Valley te verrijken. “De arts zal een sleutelrol spelen om dit uit te leggen”, concludeert Thibaut Duvillier. “Maar daarvoor moet men pedagogisch, duidelijk en transparant zijn. Men kan geen blind vertrouwen vragen.”

Lees ook : e-Gezondheid: waarom de “Paradigm Shift” van 2026 alles zal veranderen