Terwijl artsen discussiëren over tarieven en relative value units (RVU’s), voltrekt zich een minder zichtbare maar minstens even ingrijpende revolutie: de medische nomenclatuur krijgt een digitale architectuur. Vandaag bestaat die nomenclatuur vooral uit tekst: regels, uitzonderingen en cumulbeperkingen die ruimte laten voor interpretatie. In de nieuwe aanpak worden die regels omgezet in gestructureerde gegevens die software rechtstreeks kan verwerken.

De hervorming van de medische nomenclatuur wordt meestal bekeken door een financiële bril. Artsen discussiëren over de waardering van prestaties, mogelijke verschuivingen tussen disciplines en de vraag hoe consultaties, technische handelingen of chirurgische prestaties in de toekomst worden gehonoreerd. Tegelijk loopt een tweede traject dat minstens even ingrijpend is: de digitalisering van de nomenclatuur.

Tijdens een nationale kick-off eind februari in het Brusselse Pacheco Center lichtten het RIZIV en de projectteams toe hoe die digitale omslag moet verlopen. De boodschap was duidelijk: de nieuwe nomenclatuur moet uitgroeien tot een gestructureerd digitaal systeem dat rechtstreeks door software kan worden gelezen en toegepast. Het gaat niet om een technische update van een databank. De logica waarmee medische prestaties worden gecodeerd en verwerkt, wordt hertekend.

Van tekst naar data

Vandaag is de medische nomenclatuur in essentie een tekstueel document. Regels, voorwaarden en uitzonderingen staan beschreven in formuleringen die ruimte laten voor interpretatie. Daardoor ontstaan in de praktijk verschillende lezingen van dezelfde regel. Bepalingen zoals “niet cumuleerbaar” of “onder bepaalde voorwaarden” kunnen door verschillende actoren anders worden geïnterpreteerd, met extra administratieve last en een verhoogd risico op fouten bij registratie en facturatie.

De hervorming wil dat veranderen. Regels worden niet alleen beschreven, maar ook vastgelegd als gestructureerde gegevens die software automatisch kan controleren wanneer een prestatie wordt geregistreerd of gefactureerd. 

In de powerpoint van het RIZIV die De Specialist en Medi-Sfeer konden inkijken (link onderaan dit artikel) wordt dat expliciet omschreven: toepassings- en facturatieregels worden omgezet naar “machineleesbare” logica zodat systemen automatisch kunnen nagaan of een prestatie correct wordt toegepast.

Codes van zeven cijfers in plaats van zes

Ook de structuur van de nomenclatuur verandert. De huidige codes zijn historisch gegroeid en vaak gekoppeld aan medische specialismen. In de nieuwe opzet verdwijnt die logica. De classificatie vertrekt voortaan van de topografie van het menselijk lichaam in plaats van van het specialisme van de arts.

Daarnaast verandert ook de codering. De huidige codes van zes cijfers maken plaats voor een systeem met zeven cijfers, zonder betekenis in het nummer zelf. De medische discipline wordt een afzonderlijk attribuut in het datamodel.

Een medische prestatie wordt in de nieuwe structuur voorgesteld als een object met verschillende kenmerken: de code, de discipline die de prestatie mag uitvoeren, de toepassingsregels en de financiële parameters. De nomenclatuur verschuift daarmee van een lijst met codes naar een databank waarin elke prestatie via gestructureerde gegevens wordt beschreven.

Niet langer wachten op het Staatsblad

Voor die nieuwe structuur bouwt het RIZIV aan een centrale digitale bron voor de nomenclatuur. Die moet tegelijk de juridische referentie zijn en de technische databank waaruit andere systemen informatie halen. Dat moet het mogelijk maken om wijzigingen sneller te verspreiden. Vandaag moeten softwareleveranciers vaak wachten op publicatie in het Belgisch Staatsblad voor ze hun systemen kunnen aanpassen. In de nieuwe aanpak worden aanpassingen digitaal gedeeld zodra ze definitief zijn gevalideerd.

Voor ziekenhuizen, softwareleveranciers en verzekeringsinstellingen betekent dat een belangrijke verandering. De nieuwe nomenclatuur zal rechtstreeks ingrijpen in de software waarmee prestaties worden geregistreerd, gecontroleerd en gefactureerd.

De overgang gebeurt stap voor stap. Een eerste testfase liep met veertien pilootziekenhuizen. Daar werden prestaties uit een referentiejaar omgezet naar de nieuwe structuur, om te zien hoe ze in de nieuwe codering zouden worden geregistreerd en welke impact dat heeft op de volumes.

In een volgende fase zullen ziekenhuizen en softwareleveranciers de nieuwe codering en regels integreren in hun systemen. Daarbij wordt de volledige keten getest: van registratie van een prestatie tot net vóór de facturatie. Het doel is technische problemen vroeg opsporen en bijsturen.

Lange aanloop tot 2029

De planning toont hoe groot het project is. Na verschillende voorbereidende fases volgt een nationale “dry run”. Ziekenhuizen registreren dan prestaties volgens de nieuwe nomenclatuur, maar zonder financiële impact. Zo kunnen technische problemen worden opgespoord en simulaties van de budgettaire effecten worden gemaakt.

Pas daarna volgt de nationale uitrol. Volgens de huidige planning treedt de nieuwe nomenclatuur op 1 januari 2029 in werking. Dat lijkt ver weg, maar voor ziekenhuizen, softwareleveranciers en zorgorganisaties betekent het dat de voorbereidingen nu al moeten beginnen.

De digitalisering van de nomenclatuur wordt soms voorgesteld als een IT-project. Maar de impact reikt veel verder. Ze raakt aan de manier waarop medische prestaties worden gecodeerd, hoe regels worden toegepast en hoe financiering wordt gecontroleerd. Een systeem dat vandaag sterk steunt op tekst en interpretatie verschuift naar een model gebaseerd op data en automatische validatie. De hervorming gaat dus niet alleen over de waardering van medische prestaties, maar ook over hoe de gezondheidszorg zich digitaal organiseert voor de komende decennia.

> Bekijk de PowerPoint van het RIZIV