De Belgische Rousseeuw Prize for Statistics, een tweejaarlijkse wetenschapsprijs ter waarde van een miljoen dollar, gaat dit jaar naar het internationale vrijwilligersteam achter de gratis open source software R. Dat maakte de Koning Boudewijnstichting woensdag bekend. De derde editie van de Belgische onderscheidingsprijs, die geldt als de Nobelprijs voor de statistiek, bekroont bijna dertig jaar werk van het R Core Team achter The R Project.

De prijs bekroont de internationale groep vrijwilligers die het programma onderhoudt en verder ontwikkelt. Volgens de jury heeft R statistische analyse toegankelijk gemaakt voor een breed publiek door geavanceerde methodes gratis beschikbaar te stellen. De helft van het prijzengeld gaat naar vijf kernleden van het team: professor Brian Ripley (University of Oxford), professor Martin Maechler (ETH Zürich), professor Kurt Hornik (Wirtschaftsuniversität Wien), professor Peter Dalgaard (Copenhagen Business School) en professor Luke Tierney (University of Iowa). 
De overige 500.000 dollar is bestemd voor de andere leden van het R Core Team, onder wie Robert Gentleman en Ross Ihaka, die het programma begin jaren negentig opstartten — de naam R verwijst naar hun voornamen — en John Chambers, grondlegger van de programmeertaal S waarop R verder bouwt.
R is een van de meest gebruikte programmeertalen voor statistiek en data-analyse ter wereld. De software wordt wereldwijd ingezet door onderzoekers, overheden, ziekenhuizen, universiteiten en bedrijven. Tijdens de coronapandemie werd R onder meer gebruikt voor de analyse van besmettingscijfers en voor de ontwikkeling van epidemiologische modellen. Vandaag wordt R onder meer gebruikt in farmaceutisch onderzoek, economische modellering, genomica en datajournalistiek. Het centrale archief van de software telt inmiddels meer dan 23.000 pakketten met statistische toepassingen.
Volgens de organisatie speelt R voor de datawereld een vergelijkbare rol als Wikipedia voor de encyclopedie. Doordat de software gratis beschikbaar en open source is, verdwijnen financiële drempels. Wie een nieuwe statistische methode ontwikkelt, deelt die als een pakket met code en documentatie, waardoor nieuwe inzichten en geavanceerde methodes meteen wereldwijd beschikbaar zijn.
De impact van R reikt volgens de jury tot ver buiten de academische wereld. In de farmaceutische sector wordt het programma steeds vaker gebruikt voor de analyse van klinische studies. En wint het terrein op de dure SAS-software: de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA beoordeelde sinds 2022 met succes verschillende op R-gebaseerde indieningen, en farmareus Roche behoorde tot de eersten die er opensource-pakketten voor inzetten.
Ook centrale banken, waaronder de Europese Centrale Bank en de Bank of England gebruiken R voor officiële statistiek en macro-economische modellering. De software geldt daarbij als betrouwbaar omdat analyses controleerbaar en reproduceerbaar zijn.
Daarnaast vormt R de basis voor Bioconductor, een veelgebruikt platform voor DNA- en kankeronderzoek. Tijdens de coronapandemie ondersteunde de software onder meer het wereldwijd gevolgde COVID-19-dashboard van Johns Hopkins University en modellen van Imperial College London die door overheden werden gebruikt. Ook media zoals de BBC, The New York Times en de Financial Times gebruiken R voor datajournalistiek en het maken van grafieken.
Prijsstichter Peter Rousseeuw omschrijft de maatschappelijke betekenis van R als volgt: "Achter elke betrouwbare grafiek over de economie, het klimaat of de volksgezondheid zitten statistische algoritmes. Het R-project heeft die kennis vrij en voor iedereen toegankelijk gemaakt. Dat is precies het soort innovatie dat deze prijs wil eren." Rousseeuw, die naar eigen zeggen R elke dag gebruikt, ziet in de bekroning ook een persoonlijke verbondenheid: zijn eigen clustermethodes zitten in een veelgebruikt R-pakket, en de Benjamini-Hochberg-procedure, het werk dat in 2024 met de Rousseeuw Prize werd bekroond, is standaard in R ingebouwd.
De onderscheiding wordt beheerd door de Koning Boudewijnstichting en gefinancierd door de Belgische statisticus Peter Rousseeuw, emeritus hoogleraar van de KU Leuven. De prijs wordt op 4 november uitgereikt in Leuven, onder de Hoge Bescherming van Zijne Majesteit de Koning der Belgen.