Het recente pleidooi voor een verplicht plan rond digitale geletterdheid in de gezondheidszorg, zoals toegelicht op Numerikare, vertrekt vanuit een begrijpelijke bekommernis: zorgverleners moeten kunnen functioneren in een steeds digitaler zorglandschap. Toch laat dit plan bij veel artsen een dubbel gevoel na. Niet omdat zij tegen digitalisering zijn — integendeel — maar omdat opnieuw gekozen wordt voor een top-down benadering, zonder voldoende aandacht voor draagvlak, opleiding en reële kost.
Laat ons duidelijk zijn: digitale vaardigheden zijn vandaag onmisbaar in de zorg. Elektronische patiëntendossiers, eHealth-platformen, data-uitwisseling en artificiële intelligentie zijn geen toekomstmuziek meer. Artsen werken hier dagelijks mee en dragen bovendien de klinische verantwoordelijkheid voor de gevolgen ervan. Juist daarom verdient dit thema meer ernst en zorgvuldigheid dan een verplichting die van bovenaf wordt opgelegd.

Begin bij de basis: opleiding en ondersteuning

Wat in het huidige plan ontbreekt, is een fundamentele erkenning van de heterogeniteit binnen het artsenkorps. Digitale vaardigheden verschillen sterk per generatie, discipline en werkomgeving. Een verplicht kader zonder voorafgaande investering in brede, praktijkgerichte opleidingen dreigt niet te emanciperen, maar te frustreren. Digitale geletterdheid groeit niet door normen, maar door begeleiding, tijd en ondersteuning op de werkvloer.

Het is opvallend dat men pas in de basisopleiding vanaf 2028 structurele aandacht voorziet voor dit thema, terwijl van de huidige generatie artsen verwacht wordt dat zij ondertussen probleemloos meedraaien in een steeds complexer digitaal ecosysteem. Dat is geen realistische verwachting, en zeker geen faire.

Top-down digitalisering is geen neutraliteit

Digitalisering wordt vaak voorgesteld als een neutrale, onvermijdelijke evolutie. Dat is ze niet. Elk digitaal systeem draagt keuzes in zich: over workflow, over rapportering, over controle en over macht. Wanneer deze keuzes vooral door beleidsmakers, consultants en IT-structuren worden gemaakt — en niet samen met de artsen die er dagelijks mee moeten werken — ontstaat er vervreemding.

Het gevoel dat digitalisering “opgelegd” wordt, is dus geen emotionele reflex, maar het gevolg van een structureel gebrek aan co-creatie. Zorgverleners worden geacht zich aan te passen aan systemen die zelden vertrekken vanuit klinische logica, maar eerder vanuit administratieve of beleidsmatige noden.

De blinde vlek: de werkelijke kost

Wat in dit debat te weinig benoemd wordt, is de ware kost van digitalisering. Niet alleen de financiële investering in software, licenties en infrastructuur, maar vooral de menselijke en cognitieve kost. Tijd die naar schermen gaat, gaat niet naar patiënten. Mentale belasting, fragmentatie van aandacht en verlies aan professionele autonomie zijn reële effecten, geen randfenomenen.

Een ernstig beleid durft die kosten expliciet te maken en af te wegen tegen de beloofde baten. Vandaag gebeurt dat onvoldoende. Digitalisering wordt gepresenteerd als vooruitgang an sich, terwijl de vraag naar proportionaliteit en meerwaarde nauwelijks gesteld wordt.

Digitalisering vraagt leiderschap, geen compliance

Als we digitale geletterdheid ernstig nemen, dan moeten we stoppen met het denken in termen van verplichtingen en beginnen met het denken in termen van professioneel leiderschap. Artsen zijn geen uitvoerders van beleid, maar mede-eigenaars van het zorgsysteem. Dat vraagt vertrouwen, ruimte en betrokkenheid.

Een gedragen digitale transformatie begint niet met normen, maar met dialoog. Niet met verplichtingen, maar met investeringen in mensen. Niet met controle, maar met gedeelde verantwoordelijkheid.

Wie echt wil dat digitalisering de zorg versterkt, moet durven vertragen om beter te bouwen. En vooral: artsen niet meenemen als laatste schakel, maar erkennen als centrale partner in dit verhaal.

Lees ook:

> Plan voor digitale geletterdheid in de gezondheidszorg: wat wordt er van artsen verwacht?

> E-gezondheidsgeletterdheid: manieren om patiënten en zorgverleners beter te ondersteunen